Słuch to jeden z najważniejszych zmysłów, który umożliwia nam swobodne komunikowanie się z otoczeniem, odbieranie sygnałów ostrzegawczych oraz codzienne funkcjonowanie w społeczeństwie. Problemy ze słuchem mogą pojawić się w każdym wieku – zarówno u noworodków, dzieci w wieku szkolnym, jak i u osób dorosłych czy seniorów. Pogorszenie słyszalności dźwięków, uczucie zatkanego ucha czy uciążliwe szumy uszne to objawy, które wymagają podjęcia dokładnej diagnostyki laryngologicznej i audiologicznej.
Podstawą rozpoznawania charakteru i stopnia ubytków słuchu są nieinwazyjne badania diagnostyczne, wśród których najczęściej wykonuje się audiometrię tonalną oraz audiometrię impedancyjną. Choć oba te testy służą ocenie narządu słuchu, to realizują to zadanie w zupełnie inny sposób i dostarczają lekarzowi odmiennych informacji o stanie ucha pacjenta.
Audiometria tonalna – co bada, jak przebiega i jak odczytać wynik z audiogramu?
Audiometria tonalna to podstawowe, subiektywne badanie słuchu, którego celem jest określenie tzw. progu słyszenia pacjenta. Oznacza to, że pozwala ono wskazać najcichsze dźwięki o różnej częstotliwości, jakie dana osoba jest w stanie usłyszeć. Ponieważ jest to badanie subiektywne, wymaga ono ścisłej współpracy pacjenta z osobą przeprowadzającą test (audiometrzystą lub protetykiem słuchu), który instruuje o sposobie reagowania na bodźce.
Wynikiem badania jest wykres nazywany audiogramem. Na osi poziomej zaznaczone są częstotliwości dźwięków (od tonów niskich do wysokich), a na osi pionowej natężenie dźwięku. Wykres przedstawia dwie linie dla każdego ucha osobno – jedną dla przewodnictwa powietrznego, a drugą dla kostnego.
Prawidłowy próg słyszenia u osoby zdrowej mieści się w przedziale od 0 do 25 dB. Jeśli linie na wykresie opadają poniżej tej granicy, świadczy to o niedosłuchu. Porównanie krzywej powietrznej i kostnej pozwala lekarzowi określić, czy pacjent cierpi na niedosłuch przewodzeniowy (związany z uchem zewnętrznym lub środkowym), czy odbiorczy (związany z uszkodzeniem ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego).
W przeciwieństwie do audiometrii tonalnej, audiometria impedancyjna (tympanometria) jest badaniem całkowicie obiektywnym. Oznacza to, że jej wynik nie zależy od woli ani zaangażowania pacjenta, a sam test może być z powodzeniem wykonywany u niemowląt, małych dzieci czy osób, z którymi kontakt logiczny jest utrudniony. Badanie to służy do oceny stanu ucha środkowego, a dokładnie podatności błony bębenkowej i ruchomości łańcucha kosteczek słuchowych pod wpływem zmian ciśnienia.
Badanie polega na wprowadzeniu do przewodu słuchowego pacjenta małej, miękkiej sondy, która szczelnie zamyka otwór ucha. Sonda ta jest połączona z aparatem, który generuje dźwięk pomiarowy oraz zmienia ciśnienie w przewodzie słuchowym. W skład audiometrii impedancyjnej wchodzą zazwyczaj dwa główne elementy:
- Tympanometria – pomiar podatności błony bębenkowej przy zmianach ciśnienia w przewodzie słuchowym, co pozwala ocenić m.in. obecność płynu w uchu środkowym lub drożność trąbki słuchowej.
- Ocena odruchu z mięśnia strzemiączkowego – badanie reakcji obronnej ucha na głośne dźwięki. Skurcz tego mięśnia powoduje usztywnienie łańcucha kosteczek, co aparat rejestruje jako zmianę impedancji.
Wynik tympanometrii przedstawiany jest w postaci wykresu (tympanogramu), który klasyfikuje się według określonych typów. Typ A oznacza prawidłowe ciśnienie i ruchomość w uchu środkowym. Typ B wskazuje na brak ruchomości błony bębenkowej, co jest charakterystyczne dla obecności płynu w jamie bębenkowej (np. w przebiegu wysiękowego zapalenia ucha). Typ C świadczy o występowaniu znacznego podciśnienia, co najczęściej wiąże się z niedrożnością trąbki słuchowej, np. przy silnym katarze lub przeroście trzeciego migdałka u dzieci.
Wskazania do przeprowadzenia diagnostyki słuchu są szerokie i zależą od wieku pacjenta oraz zgłaszanych dolegliwości. U osób dorosłych badania te wykonuje się najczęściej w sytuacji zauważalnego pogorszenia jakości słyszenia, co wpływa na komfort codziennych rozmów czy oglądania telewizji. U dzieci natomiast badania te są bardzo ważnym elementem oceny prawidłowego rozwoju.
Do głównych wskazań medycznych do wykonania audiometrii tonalnej i impedancyjnej zalicza się:
- uczucie stałego lub nawracającego zatkania ucha oraz ucisku w głowie,
- występowanie szumów usznych, pisków lub tętnienia w uszach,
- trudności ze zrozumieniem mowy, szczególnie w hałaśliwym otoczeniu lub w większej grupie osób,
- przebyte urazy głowy lub urazy akustyczne (np. narażenie na nagły, bardzo głośny huk),
- podejrzenie wysiękowego zapalenia ucha środkowego – zwłaszcza u dzieci, u których choroba ta może przebiegać bezbólowo,
- opóźnienie rozwoju mowy u najmłodszych pacjentów lub wady wymowy, które mogą wynikać z niedosłuchu,
- nawracające infekcje górnych dróg oddechowych połączone z podejrzeniem przerostu migdałka gardłowego.
Regularne badania słuchu powinny wykonywać także osoby pracujące w hałasie (w ramach medycyny pracy) oraz pacjenci przyjmujący leki o potencjalnym działaniu ototoksycznym (mogącym uszkadzać słuch).
Przygotowanie do badań audiometrycznych nie jest skomplikowane, jednak wymaga przestrzegania kilku zasad, które mają bezpośredni wpływ na wiarygodność uzyskanego wyniku. Najważniejszym elementem jest odpowiednia higiena przewodów słuchowych. Przed przystąpieniem do badania lekarz lub technik zawsze wykonuje otoskopię, czyli ogląda wnętrze ucha za pomocą wziernika.
Akceptacja merytoryczna – Maria Bajera, technik badań słuchu
