Przewlekłe zapalenie ucha środkowego to schorzenie, które może znacząco wpłynąć na jakość życia. Jednym z najczęściej zgłaszanych objawów jest wyciek z ucha oraz pogorszenie słuchu, które w tym schorzeniu wynika z uszkodzeń struktur ucha środkowego, w tym błony bębenkowej oraz kosteczek słuchowych. Jaka jest przyczyna i czy tylko operacja może pomóc? Rozmawiamy na ten temat z dr. n. med. Jackiem Sokołowskim – doświadczonym specjalistą w leczeniu chorób uszu.
Przewlekłe zapalenie ucha środkowego jest wynikiem długotrwałego stanu zapalanego, który prowadzi do pogorszenia słuchu. Pacjenci skarżą się na wycieki z ucha, uczucie „zatkania” ucha oraz na szumy uszne, opisując je jako buczenie, czy dzwonienie. Wyciek z ucha może być o charakterze surowiczego płynu o słomkowym kolorze lub ropy, czasami z domieszką krwi.
„Dolegliwości bólowe występują głównie przy ostrym zapaleniu ucha środkowego. W przewlekłym – ból jest rzadszy lub mniej nasilony. Pacjenci skarżą się głównie na niedosłuch, występują też wycieki z ucha, które mają związek z perforacją błony bębenkowej. Jest to nic innego jak pęknięcie cienkiej błony, oddzielającej ucho zewnętrzne od ucha środkowego. Błona bębenkowa – odbiera fale dźwiękowe, wzmacnia je i przekazuje je dalej do kosteczek słuchowych. Gdy zostaje ona uszkodzona, pacjent zaczyna gorzej słyszeć” – wyjaśnia dr n. med. Jacek Sokołowski, otolaryngolog ze Szpitala Carolina.
Pierwotną przyczyną przewlekłego zapalenia ucha środkowego jest długotrwała niedrożność trąbki słuchowej. Z kolei jej podłożem mogą być nawracające infekcje górnych dróg oddechowych (zwłaszcza ostre zapalenia ucha środkowego, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, skrzywienie przegrody nosowej, przerost migdałka gardłowego). Nawet przewlekły obrzęk śluzówki w alergicznym nieżycie nosa może blokować trąbkę słuchową i prowadzić do zapaleń.
U wielu pacjentów problem niedrożności trąbki słuchowej zaczyna się już w dzieciństwie, często jako następstwo ostrego zapalenia ucha środkowego. Niewyleczone lub nawracające infekcje mogą prowadzić do zaburzenia wentylacji ucha środkowego, rozwoju wysiękowego zapalenia, a w dalszej perspektywie – do stanu przewlekłego” – wyjaśnia doktor Sokołowski.
Dlatego tak ważna jest profilaktyka i szybkie leczenie nawet “zwykłych” infekcji uszu.
„Prawie każde przewlekłe zapalenie ucha środkowego wymaga interwencji chirurgicznej. Głównie ma to związek z tym, że uszkodzeniu ulegają struktury anatomiczne ucha środkowego, odpowiadające za słuch. Leczenie zachowawcze, stosowanie środków farmakologicznych, nie przyniosą tu oczekiwanych rezultatów” – tłumaczy otolaryngolog.
Obecnie są dwie techniki leczenia operacyjnego – wykonujemy zabiegi pod mikroskopem lub z użyciem endoskopu. Są one wybierane w zależności od charakteru i rozległości zmian.
„W operacjach mikroskopowych dojście do ucha środkowego najczęściej prowadzi przez wyrostek sutkowaty – wykonuje się cięcie za uchem, a następnie, za pomocą wiertarki, odsłania się struktury kostne w celu dotarcia do jamy bębenkowej i oczyszczenia jej. Z kolei w technikach endoskopowych dostęp uzyskuje się przez przewód słuchowy zewnętrzny, co pozwala na mniej traumatyczne przeprowadzenie zabiegu. Operacja przeprowadzana jest w jamie bębenkowej lub u wejścia do niej (dużej komórka powietrznej zwanej antrum). Należy jednak pamiętać, że endoskop nie umożliwia dostępu do wyrostka sutkowatego, dlatego nie będzie odpowiednią metodą, gdy mamy rozległy stan zapalny wyrostka i jamy bębenkowej” – dodaje doktor.
„U części pacjentów w przewlekłym zapaleniu ucha dochodzi do uszkodzenia kosteczek słuchowych. Wyróżniamy trzy kosteczki: młoteczek, kowadełko, strzemiączko, które łączą błonę bębenkową z uchem wewnętrznym. Do błony bębenkowej przymocowany jest młoteczek, a do niego przylega kowadełko, które łączy się ze strzemiączkiem. Podstawa strzemiączka, która jest ruchoma, łączy się z uchem wewnętrznym. Dzięki temu drgania mechaniczne są skutecznie przekazywane do ślimaka, gdzie powstają impulsy nerwowe interpretowane przez mózg jako dźwięk” – tłumaczy otolaryngolog.
„W przebiegu przewlekłego zapalania dochodzi głównie do częściowego lub całkowitego uszkadzania kowadełka. W przypadku gdy mamy do czynienia z perlakiem – uszkodzenia kosteczek występują prawie zawsze. Objawem uszkodzenia jest głównie pogorszenie słuchu” – dodaje doktor Sokołowski.
„Główną ideą w leczeniu operacyjnym przewlekłego zapalania ucha jest usuniecie stanu zapalnego. W drugiej kolejności odtwarzamy słuch. Jeśli warunki są odpowiednie, przeprowadzamy wszystkie procedury jednoczasowo, czyli w trakcie jednego zabiegu wykonujemy: tympanoplastykę (operacja mikroskopowa / endoskopowa) z odtworzeniem błony bębenkowej i rekonstrukcją kosteczek słuchowych.
Jeżeli np. mamy duże krwawienie śródoperacyjne i wiemy, że krew będzie mogła w uchu środkowym przemieszczać protezkę kosteczek słuchowych, albo powstaną zrosty, które będą unieruchamiały kosteczki to wtedy w pierwszej kolejności robimy operacje oczyszczającą ze stanu zapalnego i odtwarzającą błonę bębenkową. Gdy ucho się ustabilizuje, odtworzymy dopiero kosteczki słuchowe.
Nie wykonujmy rekonstrukcji kosteczek słuchowych w momencie, gdy zdiagnozowano perlakowe zapalenie ucha (dochodzi często do wznowy perlaka). W pierwszym etapie usuwamy perlaka i odtwarzamy błonę bębenkową, czekamy rok. Po tym czasie otwieramy ucho – jeśli jest wznowa usuwamy perlaka i dopiero odtwarzamy kosteczki” – wyjaśnia dr n. med. Jacek Sokołowski.
„W pierwszym tygodniu po operacji pacjent może odczuwać zatkanie ucha, co wynika z obecności opatrunku w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Po jego usunięciu, jeśli udało się zrekonstruować błonę bębenkową oraz kosteczki słuchowe, możemy wstępnie ocenić, jaki poziom słuchu udało się przywrócić. Trzeba jednak zaznaczyć, że operacje tympanoplastyczne rzadko prowadzą do całkowitego odzyskania słuchu. W większości przypadków pozostaje pewien stopień niedosłuchu. Wynika to z faktu, że przewlekłe zapalenie ucha uszkadza nie tylko ucho środkowe, ale także ucho wewnętrzne. Poza tym nawet przy prawidłowo przeprowadzonej rekonstrukcji kosteczek słuchowych średni niedosłuch po operacji utrzymuje się zwykle na poziomie około 20 decybeli, co klasyfikujemy jako niedosłuch łagodny” – podsumowuje otolaryngolog.
Dr n. med. Jacek Sokołowski
Specjalista otolaryngologii
Posiadam wieloletnie doświadczenie w zakresie chirurgii endoskopowej zatok przynosowych oraz ucha środkowego, a także w zabiegach czynnościowych i estetycznych nosa zewnętrznego, rozwijane na kursach i stażach w Austrii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji. Przyjmuję pacjentów powyżej 15 r.ż.
