Terapia falą uderzeniową

Dysfunkcje układu mięśniowo-szkieletowego oraz przewlekłe stany zapalne ścięgien są częstą przyczyną bolesnych ograniczeń ruchowych. W naszym Centrum Leczenia Bólu odpowiedzią na te problemy jest specjalistyczna terapia falą uderzeniową. Ta nieinwazyjna metoda fizykoterapeutyczna pozwala na redukcję chronicznego bólu i wspomaga powrót do prawidłowego funkcjonowania. Zabieg ten jest realizowany przez doświadczony zespół specjalistów, natomiast parametry aparatury są dobierane indywidualnie.

Jak działa fala uderzeniowa i jakie zjawiska fizyczne leżą u podstaw jej skuteczności klinicznej? Procedura ta, znana w literaturze międzynarodowej jako shock wave therapy lub extracorporeal shock wave therapy (ESWT), opiera się na okresowym wahaniu ciśnienia, które błyskawicznie rozprasza się w przestrzeni. Urządzenie wytwarza specyficzny rodzaj fali akustycznej, która charakteryzuje się bardzo wysoką amplitudą oraz skokowym wzrostem ciśnienia (50-100 MPa) w niezwykle krótkim czasie.

W trakcie procedury medycznej ta zogniskowana lub radialna fala akustyczna penetruje głębokie warstwy tkankowe, docierając bezpośrednio do źródła problemu. Aparat medyczny wykorzystuje energię mechaniczną przekazywaną przez specjalną głowicę przyłożoną do powierzchni skóry pacjenta. Poprzez odpowiednie ustawienie parametrów fizycznych specjalista może kontrolować głębokość, na jaką fala uderzeniowa rozchodzi się w strukturach narządu ruchu.

W ten sposób leczenie falą uderzeniową jest precyzyjnie ukierunkowane na zmienione chorobowo tkanki pacjenta. Zabieg fali uderzeniowej nie wpływa negatywnie na zdrowe, otaczające struktury anatomiczne. Gwałtowny, skokowy wzrost ciśnienia wywołuje mikro uszkodzenia w tkankach o podwyższonej gęstości, co stymuluje lokalne procesy obronne organizmu. Zrozumienie fizyki tego zjawiska pozwala specjalistom na optymalne sterowanie fali w zależności od rodzaju schorzenia.

Działanie biologiczne, jakie wykazuje terapia falami uderzeniowymi, opiera się na wielopoziomowej stymulacji komórkowej. Przekazywana energia mechaniczna intensywnie pobudza lokalne krążenie krwi oraz znacząco poprawia mikrokrążenie w obszarze poddanym zabiegowi. Terapia ta to w pełni nieinwazyjna metoda radzenia sobie z problemami układu ruchu. Przekłada się to na przyspieszenie komórkowego metabolizmu oraz ułatwia sprawne usuwanie toksycznych produktów stanu zapalnego.

Stymulacja mechaniczna indukuje powstawanie nowych naczyń krwionośnych, co trwale polepsza odżywienie tkanek i stymuluje procesy regeneracyjne. Generowane bodźce oddziałują na głębokie struktury układu kostnego pacjentów, przyspieszając przebieg zrostu kostnego. Zjawiska te wpływają bezpośrednio na gęstość oraz ogólną wytrzymałość kości w obszarze poddanym działaniu bodźca fizykalnego.

Głównym celem klinicznym, dla którego najczęściej stosuje się tę procedurę w procesie terapeutycznym różnych schorzeń układu ruchu, jest wywołanie silnego efektu o charakterze neuroodruchowym. Terapia wykazuje działanie przeciwbólowe poprzez czasowe blokowanie receptorów czuciowych. Dodatkowo dochodzi do rozluźnienia patologicznie napiętych włókien mięśniowych, co redukuje przewlekłe bóle w obrębie całego ciała. Zmniejszenie napięcia znosi uciążliwe dolegliwości bólowe u pacjentów.

Wskazania do wdrożenia tej formy fizykoterapii obejmują bardzo szerokie spektrum patologii w przewlekłych schorzeniach narządu ruchu. Jednym z najczęstszych problemów klinicznych, przy których terapia falą uderzeniową przynosi znaczną poprawę, jest bolesne zapalenie powięzi podeszwowej stopy. Zmiany te, często powiązane z przewlekłym drażnieniem mechanicznym, prowadzą do powstawania patologicznej wyrośli kostnej na kości piętowej. Schorzenie to potocznie określa się jako ostroga piętowa lub mnogie ostrogi piętowe.

Aparatura redukuje stan zapalny rozcięgna podeszwowego, pomagając pacjentom cierpiącym na bolesną ostrogę piętową. Wykorzystaniem fali uderzeniowej udaje się także skutecznie niwelować ból ścięgna Achillesa oraz przewlekłe zapalenie ścięgien podkolanowych. Procedura medyczna jest rekomendowana osobom, u których zdiagnozowano tak zwane kolano skoczka lub bolesne kolano biegacza. Zmniejszenie bolesności struktur ścięgnistych pozwala na powrót do pełnego zakresu ruchomości w stawie skokowym i kolanowym.

Metoda ta wykazuje również efektywność w uwalnianiu pacjentów od dolegliwości wywołanych przeciążeniem kończyn górnych. Do typowych wskazań zalicza się bolesny łokieć tenisisty oraz strukturalny łokieć golfisty, będące wynikiem mikro urazów przyczepów mięśniowych. Ponadto zabieg redukuje wzmożone napięcie mięśniowe i redukuje bolesność powięziową. Zmniejszenie napięcia mięśni przyczynia się do likwidacji bolesnych przykurczów włókien.

Kolejną istotną grupą wskazań są przewlekłe bóle kręgosłupa wywołane siedzącym trybem życia oraz zmiany zwyrodnieniowe stawów obwodowych. Rehabilitacja falami uderzeniowymi poprawia komfort poruszania się i stymuluje krążenie. Terapia pomaga wygasić przewlekłe stany zapalne torebek stawowych i więzadeł w leczeniu schorzeń o charakterze przeciążeniowym.

Przed przystąpieniem do procedury medycznej nie jest wymagane od żadne skomplikowane przygotowanie. Na początku wizyty specjalista przeprowadza badanie palpacyjne w celu precyzyjnej lokalizacji bolesnych punktów spustowych na ciele. Następnie na skórę pacjenta nakładany jest specjalny żel sprzęgający, który umożliwia optymalne przewodzenie fali akustycznej.

Fizjoterapeuta przykłada głowicę aparatu do wyznaczonego obszaru anatomicznego i uruchamia emisję impulsów mechanicznych. W trakcie trwania sesji pacjent może odczuwać delikatne uderzenia lub uczucie mrowienia, które rzadko wywołują silny dyskomfort. Zabieg z użyciem fali uderzeniowej nie wymaga znieczulenia miejscowego ani ogólnego, ponieważ parametry są stale kontrolowane. Czas trwania pojedynczej sesji terapeutycznej wynosi zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut.

Po zakończeniu procedury pacjent może natychmiast wrócić do swoich codziennych aktywności. Pełen cykl terapeutyczny obejmuje zazwyczaj kilka spotkań realizowanych w kilkudniowych odstępach. Właściwie dobrane metody leczenia pozwalają na uzyskanie długotrwałej ulgi i zapobiegają nawrotom dolegliwości bólowych w przyszłości.

Pomimo wysokiego profilu bezpieczeństwa, przed przystąpieniem do terapii należy pamiętać o istnieniu konkretnych ograniczeń medycznych. Do podstawowych przeciwwskazań należą aktywne choroby nowotworowe, zaburzenia krzepliwości krwi oraz ciąża. Zabiegu bezwzględnie nie wykonuje się również w miejscach, gdzie wszczepiony jest rozrusznik serca.

Procedura medyczna nie powinna być realizowana bezpośrednio nad dużymi naczyniami krwionośnymi, splotami nerwowymi oraz w rejonie płuc i klatki piersiowej. Przeciwwskazaniem są również ostre stany zapalne oraz ogólne choroby zakaźne przebiegające z wysoką gorączką. Nie zaleca się stosowania energii mechanicznej przy świeżych urazach kostnych, zanim nie dojdzie do wstępnej stabilizacji odłamów. Tkanka może reagować na bodziec skokowym wzrostem temperatury w mikroobszarach, co przy stanach ostrych jest niewskazane.

Ewentualne skutki uboczne po zabiegu występują niezwykle rzadko i mają zazwyczaj łagodny, w pełni przemijający charakter. U części osób w miejscu przyłożenia głowicy może pojawić się chwilowe zaczerwienienie skóry, niewielki obrzęk lub podskórny krwiak. Objawy te ustępują samoistnie w ciągu kilku dni i nie wymagają wdrażania dodatkowego leczenia farmakologicznego.

Akceptacja merytoryczna: Anna Jarosz, Kierownik Działu Rehabilitacji