Zaawansowana artroza palców rąk – jakie objawy oprócz deformacji powinny zaniepokoić pacjenta?
Choroba zwyrodnieniowa rąk, określana medycznie jako artroza palców rąk, to schorzenie przewlekłe, które rzadko ogranicza się do jednego stawu. Choć guzki w okolicy paznokci są najbardziej widoczne, proces chorobowy może obejmować całą dłoń, prowadząc do stopniowego upośledzenia jej funkcji. Pacjenci często nie łączą początkowych, niespecyficznych dolegliwości z rozwijającą się artrozą, przypisując je chwilowemu zmęczeniu rąk.
Oprócz widocznych zniekształceń kostnych, zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe dają szereg innych objawów:
- poranna sztywność palców, która sprawia, że po przebudzeniu pacjent ma trudności z zaciśnięciem dłoni w pięść, a rozruszanie stawów wymaga czasu,
- ból o charakterze wysiłkowym, który pojawia się podczas wykonywania prac domowych, pisania na klawiaturze czy trzymania narzędzi, a mija w spoczynku,
- nadwrażliwość stawów na zmiany warunków atmosferycznych, zwłaszcza na wilgoć i spadek temperatury powietrza,
- stopniowe ograniczenie ruchomości, utrudniające pełne wyprostowanie lub zgięcie palców,
- upośledzenie funkcji chwytnej dłoni, co przejawia się trudnościami w wykonywaniu precyzyjnych ruchów, takich jak przewlekanie igły czy zapinanie guzików.
Guzki Heberdena a guzki Boucharda – czym różnią się te zmiany na palcach dłoni?
W literaturze medycznej oraz podczas diagnozy lekarskiej bardzo często obok zmian Heberdena wymienia się drugie pojęcie – guzki Boucharda. Dla pacjenta obie te deformacje mogą wyglądać bardzo podobnie, jednak z punktu widzenia anatomii i diagnostyki różnią się one zasadniczym szczegółem, jakim jest dokładne miejsce ich występowania na palcu.
Główna różnica polega na tym, że guzki Heberdena lokalizują się wyłącznie w stawach międzypaliczkowych dalszych (bliżej paznokcia), natomiast guzki Boucharda powstają w stawach międzypaliczkowych bliższych. Są to stawy znajdujące się pośrodku palca, pomiędzy pierwszym a drugim paliczkiem. Obie te formy narośli kostnych mają dokładnie podłoże zwyrodnieniowe i wynikają z tego samego mechanizmu niszczenia chrząstki oraz tworzenia się osteofitów. Często występują u jednego pacjenta równocześnie, co świadczy o uogólnionym procesie artrozy w obrębie narządu ruchu rąk.
Jak lekarz ortopeda diagnozuje zwyrodnienie stawów palców dłoni?
Rozpoznanie schorzenia w większości przypadków nie nastręcza trudności i opiera się na procedurach klinicznych. Lekarz ortopeda lub reumatolog rozpoczyna badanie od dokładnego obejrzenia dłoni pacjenta oraz palpacyjnej oceny twardości i tkliwości występujących guzków. Ważnym elementem wizyty jest zebranie informacji o chorobach występujących w rodzinie, ponieważ skłonność do zmian zwyrodnieniowych dłoni jest w dużym stopniu uwarunkowana genetycznie.
W celu potwierdzenia diagnozy i oceny stopnia zaawansowania zmian strukturalnych wykonuje się badania dodatkowe:
- badanie rentgenowskie (RTG) obu dłoni – pozwala na dokładne uwidocznienie wielkości osteofitów, stopnia zwężenia szpar stawowych oraz ewentualnych podwichnięć w stawach,
- badania laboratoryjne krwi – są zlecane głównie w celu wykluczenia innych, zapalnych chorób stawów, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) czy dna moczanowa, które wymagają zupełnie innego sposobu leczenia.
Guzki Heberdena – leczenie farmakologiczne, fizykoterapia i domowe sposoby na łagodzenie bólu palców
Należy mieć świadomość, że raz powstałe wyrośla kostne nie mogą ulec samoistnemu cofnięciu ani rozpuszczeniu pod wpływem leków. Z tego względu, gdy u pacjenta rozwijają się guzki Heberdena, leczenie koncentruje się przede wszystkim na wygaszaniu towarzyszących stanów zapalnych, łagodzeniu dolegliwości bólowych oraz na podtrzymywaniu optymalnej ruchomości palców, by zapobiec niepełnosprawności manualnej.
W codziennej praktyce terapeutycznej stosuje się podejście wielokierunkowe:
- farmakoterapia: w okresach zaostrzeń bólowych stosuje się miejscowo maści i żele zawierające niesteroidowe leki przeciwzapalne, a w razie konieczności preparaty doustne,
- fizykoterapia: ulgę pacjentom przynoszą zabiegi takie jak krioterapia miejscowa, laseroterapia, magnetoterapia oraz kąpiele parafinowe, które dobrze rozgrzewają stawy i zmniejszają poranną sztywność,
- kinezyterapia: regularne wykonywanie delikatnych ćwiczeń manualnych dłoni (np. z użyciem miękkich piłeczek lub plasteliny medycznej) pomaga utrzymać elastyczność torebek stawowych i siłę mięśni,
- domowe procedury: pomocne bywają ciepłe kąpiele rąk z dodatkiem soli leczniczych oraz dbałość o unikanie gwałtownych przeciążeń dłoni podczas codziennych prac.
Diagnostyka oraz leczenie schorzeń rąk, w tym zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych, prowadzone są w naszym Szpitalu – LUX MED Szpital Carolina. Postępowanie terapeutyczne dobierane jest indywidualnie do potrzeb pacjenta, stopnia zaawansowania choroby oraz zgłaszanych dolegliwości, co pozwala na bezpieczne i optymalne zaplanowanie procesu leczenia. W rzadkich przypadkach, gdy zniszczenie stawu międzypaliczkowego jest całkowite, a ból staje się niemożliwy do opanowania metodami zachowawczymi, rozwiązaniem bywa zabieg operacyjny polegający na chirurgicznym usztywnieniu stawu w funkcjonalnej pozycji, co trwale likwiduje ból i stabilizuje palec. Unika się wykonywania zabiegów wyłącznie usuwania guzków Heberdena, ponieważ wcale nie przynoszą dobrych i trwałych efektów kosmetycznych, a zniszczony staw, w którym guzki się pojawiły, po takiej operacji funkcjonuje zwykle gorzej.
