Kto jest najbardziej narażony na zwyrodnienie kciuka? Czynniki ryzyka i profilaktyka.
Choć zmiany w obrębie struktury chrząstki stawowej są w dużej mierze procesem naturalnie związanym ze starzeniem się organizmu ludzkiego, istnieją pewne czynniki, które predysponują do znacznie szybszego rozwoju choroby. Statystyki pokazują, że rizartroza kciuka to problem, który znacznie częściej dotyka kobiet, szczególnie po przebytym okresie menopauzy. Lekarze wiążą ten fakt ze zmianami w gospodarce hormonalnej organizmu oraz wynikającą z tego mniejszą elastycznością więzadeł stabilizujących stawy.
Do głównych czynników ryzyka rozwoju tego schorzenia uważa się:
- wykonywanie pracy zawodowej wymagającej powtarzalnych, mocno obciążających dłoń ruchów – problem ten dotyczy między innymi lekarzy stomatologów, fryzjerów, masażystów, mechaników samochodowych czy profesjonalnych muzyków,
- przebyte w przeszłości urazy w obrębie ręki, w tym złamania w okolicy nadgarstka, skręcenia stawu nadgarstkowo-śródręcznego lub mechaniczne uszkodzenia więzadeł,
- uwarunkowania genetyczne, do których zalicza się wrodzoną wiotkość więzadłową, prowadzącą do mikroniestabilności stawu i przedwczesnego ścierania chrząstki,
- obecność innych chorób o podłożu reumatoidalnym, które mogą przyspieszać ogólną destrukcję powierzchni stawowych w całym ciele.
Odpowiednia profilaktyka dłoni opiera się przede wszystkim na unikaniu nadmiernych i długotrwałych przeciążeń, dbaniu o ergonomię pracy rąk przy biurku oraz stosowaniu specjalnych ćwiczeń rozciągających, zaleconych po konsultacji przez fizjoterapeutów.
Diagnostyka rizartrozy – jakie badania obrazowe dłoni należy wykonać przed rozpoczęciem leczenia?
Podstawą do zaplanowania bezpiecznego i celowanego postępowania terapeutycznego jest postawienie precyzyjnej diagnozy. Ortopeda rozpoczyna cały proces od zebrania szczegółowego wywiadu medycznego oraz przeprowadzenia manualnego badania ręki. Podczas oceny fizykalnej lekarz sprawdza pełen zakres ruchomości palca, ocenia stopień wizualnej deformacji oraz wykonuje testy oporowe, by sprawdzić stabilność stawu. W wielu gabinetach stosuje się tak zwany test mielenia (grind test). Polega on na jednoczesnym uciśnięciu i delikatnej rotacji kości śródręcza względem leżącej poniżej kości czworobocznej – wywołanie specyficznego bólu w tym teście silnie sugeruje uszkodzenia chrzęstne.
Aby dokładnie określić, w jakim stanie znajduje się wnętrze stawu, lekarz zaleca wykonanie dodatkowych badań obrazowych. Standardowa procedura diagnostyczna w tym przypadku obejmuje:
- klasyczne zdjęcie rentgenowskie (RTG) dłoni w dwóch różnych projekcjach – badanie to pozwala uwidocznić ewentualne zwężenie szpary stawowej, stwardnienie podchrzęstne (sklerotyzację) oraz upewnić się, czy występują już wyrośla kostne,
- badanie ultrasonograficzne (USG) narządu ruchu – jest ono bardzo pomocne w ocenie okolicznych tkanek miękkich, sprawdzeniu stopnia wysięku zapalnego w obrębie stawu oraz ocenie kondycji ścięgien i więzadeł.
Nowoczesne metody leczenia rizartrozy kciuka – od ortez i zastrzyków z kwasu hialuronowego po endoprotezę stawu.
Wybór odpowiedniej metody leczenia uwarunkowany jest stopniem uszkodzenia chrząstki, nasileniem codziennych dolegliwości bólowych zgłaszanych przez pacjenta oraz jego indywidualnymi potrzebami. W początkowych stadiach problemu zawsze dąży się do wdrożenia leczenia zachowawczego, którego głównym zadaniem jest złagodzenie uciążliwych objawów oraz spowolnienie dalszej destrukcji stawu.
Postępowanie nieoperacyjne opiera się w głównej mierze na zastosowaniu takich rozwiązań jak:
- okresowe stosowanie ortez oraz specjalnych stabilizatorów – unieruchamiają one chory staw w fizjologicznej i odciążonej pozycji, dając czas na regenerację tkanek zwłaszcza w trakcie snu lub podczas wykonywania cięższych prac manualnych,
- farmakoterapia doustna i miejscowa (w postaci maści), polegająca na okresowym podawaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych w fazach silnego zaostrzenia bólu,
- punktowe iniekcje dostawowe – lekarz może podać sterydy w celu silnego wygaszenia lokalnego stanu zapalnego lub zaproponować iniekcje z kwasu hialuronowego, który naśladuje naturalną maź stawową,
- celowana fizjoterapia – obejmuje ona między innymi różnorodne zabiegi fizykalne o działaniu przeciwbólowym, manualne mobilizacje stawowe oraz edukację pacjenta w zakresie zachowania prawidłowej biomechaniki chwytu w życiu codziennym.
Gdy opisane metody zachowawcze przestają przynosić pacjentowi ulgę, a ból znacząco utrudnia lub wręcz uniemożliwia codzienne funkcjonowanie, specjalista może zalecić leczenie operacyjne. Medycyna ortopedyczna dysponuje obecnie wieloma wariantami chirurgicznymi. W zależności od wielkości zniszczeń w stawie wykonuje się usunięcie kości czworobocznej (zabieg ten zwany jest trapezektomią), czasem operację tę łączy się z rekonstrukcją okolicznych więzadeł. Innymi opcjami są celowe usztywnienie stawu w odpowiedniej pozycji (artrodeza) lub, coraz częściej, wszczepienie całkowitej endoprotezy stawu CMC.
Zaawansowana diagnostyka obrazowa, jak również specjalistyczne leczenie zachowawcze i operacyjne schorzeń ręki prowadzone są w naszym Szpitalu – LUX MED Szpital Carolina. Każda ścieżka terapeutyczna planowana jest na podstawie wnikliwej oceny medycznej pacjenta, by bezpiecznie i adekwatnie odpowiedzieć na jego problemy zdrowotne. Po odbytym leczeniu operacyjnym niezwykle ważnym krokiem jest także profesjonalna i dopasowana rehabilitacja, która pozwala na stopniowe odzyskanie sprawności oraz pomaga prawidłowo zaadaptować dłoń do nowych warunków biomechanicznych.
